June 18, 2024 | मङ्लबार, असार ४, २०८१
सुचनाहरु
गौरादह २ को वडास्तरीय सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रम सम्पन्न श्री केश तेल गुणस्तरीय रहेको उत्पादन कम्पनीको दावी घट्यो सुनको मूल्य, आज कतिमा हुँदैछ कारोबार ? कस्तो रहला आजको मौसम ? प्रतिनिधि सभाको बैठक दुई दिन स्थगित मोदीको शपथ ग्रहणमा भाग लिन प्रधानमन्त्री दाहाल आज भारत जाँदै दुर्ब्यशन विरुद्ध रङ्गभर्दै गौरादह जेसीज सुनको मूल्यमा नयाँ कीर्तिमान टी-२० विश्वकप: नामिबियामाथि स्कटल्याण्ड ५ विकेटले विजयी गौरादहमा खुल्यो “दर्पण कला सँसार”…… गृहमन्त्रीले गिरीबन्धुको फाइल खोल्ने होइन, बोल्नपनि सक्नुहुन्न : विश्वप्रकाश शर्मा मोदीको शपथ ग्रहण समारोहमा जाने तयारीमा प्रधानमन्त्री प्रचण्ड सुनको मुल्य अहिलेसम्मकै उच्च बालेनलाई न्यूरोडको फुटपाथ बढाउन दिनुपर्छ, केन्द्रको हस्तक्षेप बन्द गर- महामन्त्री शर्मा प्रतिनिधिसभाको बैठक आज बस्दै, यस्तो छ आजको कार्यसूची स्रोत नखुलेको ६९ लाखसहित चारजना चिनियाँं नागरिक पक्राउ टी–२० विश्वकप क्रिकेटमा अस्ट्रेलियासँग ओमान ३९ रनले पराजित सहकारी ठगि छानबिन संसदीय समितिको पहिलो बैठक शुरु विपद क्षेत्रको रिपोर्टिङमा जाने पत्रकार र स्वयंसेवकलाई तालिम दिइने सेयर बजारमा ५.५८ अंकको गिरावट

बालेन विद्रोहको सङ्केत

  • साझा परिवेश
  • आइतवार, बैशाख ३, २०८० १७:५१
बालेन विद्रोहको सङ्केत

सञ्जीव कार्की
काठमाडौँ महानगरका पिता बालेन्द्र शाह पछिल्लो समय नपत्याउँदो तरिकाले बालचरित्र प्रदर्शन गरिरहेका छन् । बेलाबेला उनले फेसबुक स्टाटसमार्फत असन्तुष्टि र बेचैनी प्रकट गरिरहन्छन् । सामान्य नागरिकले राज्यसँग गुनासो खबदारी र धम्की दिएजसरी आफ्नो पदीय, मर्यादा र गरिमाविपरीत गतिविधि गरिरहेका पाइन्छन् ।

केही गर्छु भन्ने हुटहुटी लिएर आएका बालेन्द्रले काठमाडौँमा केही सुधारका सङ्केत देखिने काम गरेकै छन्, कति गर्दै छन् । यससँग बाल हठझैँ आफ्नो मर्यादाबाहिर गएको आरोप पनि उनलाई छ । सरकारसँग टकरावमा जाने सङ्केत आइतबारदेखि सिंहदरबार, बालुवाटार र शीतलनिवासबाट फोहोर नउठाउन निजी कम्पनीलाई निर्देशन दिएको कुरा सार्वजनिक भएका छन् ।

अहिले बालेन शाहले निर्वाह गरेको भूमिकाको प्रशंसा जति छ, त्यति नै नागरिक तहबाट खबरदारी आवश्यक छ । किनभने उनी दलविहीन व्यक्ति भएकाले उनलाई भोलिको घाटाबारे खासै मतलब हुँदैन । दलीय व्यवस्थामा व्यक्ति गौण र दल प्रधान विषय रहन्छ । तसर्थ बालेनलाई नागरिक खबरदारी जरुरी रहेको हो । उनी व्यक्ति भएको हुनाले दल रिझाउनुपर्ने अवस्था छैन । तर एक्लो व्यक्तिले कार्यकारी अधिकार प्राप्त नै भए पनि बहुदलीय व्यवस्थामा दल रिझाएर काम कार्यान्वयन गराउनुपर्छ । पालिकाभित्र कुनै पनि निर्णय कार्यान्वयन गराउन बहुमतको सहारा लिनुपर्ने वैधानिक बाध्यता हुन्छ ।

नगरपालिकाको निर्णय नगरसभाबाट पारित गराउनुपर्छ । त्यसो गर्न निर्दलीय नेता बालेनसँग अन्य पार्टीको सहमति र सदाशयता चाहिन्छ । सदाशयता खोज्दा अर्काे दल र प्रतिनिधिसँग प्रत्यक्ष–परोक्ष नाजायज सम्झौता अर्थात् सम्बन्धित दलका नेता र तिनको स्वार्थ मिलाउनुपर्ने अवस्था सिर्जना हुन्छ । महानगरको कार्यकारी व्यक्ति भए पनि स्थानीय र सङ्घीय सरकारसँगको समन्वयबिना कुनै पनि कार्य गर्न असहज हुन्छ ।

बालेन महानगर पिता भए पनि स्थानीय सरकारसँग प्रदेश सरकार र सङ्गीय सरकारको सम्बन्ध नागबेली बनेर जेलिएको हुन्छ । अतः सरकारको यथेष्ट सहयोग बेगर महानगरपालिका एक्लैले उलेख्य काम गर्न सक्दैन । स्वायत्त र स्वतन्त्र भनिए पनि तीन तहको सरकार सञ्चालनका अल्झनहरू छन् । नीतिगत अस्पष्टताहरू छन् । अदालतले गर्ने हस्तक्षेपहरू पनि बाधक रहेको छ । यही कारण प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूले सम्मेलन नै गरेर प्रदेशलाई भनेजति अधिकार नभएको गुनासो गरेका छन् । अधिकार प्रत्यायोजन सम्बन्धमा हरेकजसो मुख्यमन्त्रीको सङ्घसँग गुनासो छ । स्थानीय निकायको हकमा पनि कार्यकारी भएर पनि कुनै निर्णय आफैँले एक्लै कार्यान्यवन गराउने अवस्था छैन । यही चपेटाका कारण बालेन्द्र शाह आफ्ना असन्तुष्टि र छटपटी सार्वजनिक गरिरहन्छन् । आक्रोश पोखिरहन्छन् । गत भदौमा पनि उनले ‘मैले अवैध संरचनामा डोजर लगाएर के बिगारेँ ?’ भनेर स्टाटस लेखे ।

अहिले बालेन शाहले निर्वाह गरेको भूमिकाको प्रशंसा जति छ, त्यति नै नागरिक तहबाट खबरदारी आवश्यक छ । किनभने उनी दलविहीन व्यक्ति भएकाले उनलाई भोलिको घाटाबारे खासै मतलब हुँदैन । दलीय व्यवस्थामा व्यक्ति गौण र दल प्रधान विषय रहन्छ ।

उनले अघिल्लो शनिबार क्रुद्ध भएर स्टाटसको शृङ्खला चलाए । उनको असन्तोष र आपत्तिमा सरकारकै बेइज्जती गरिएको छ । ‘सरकारलाई म इज्जत गर्दिनँ भन्नेदेखि नेताहरूलाई सिसडोलको डम्पिङ साइडमा डम्प गर्नु पर्ने’ जस्ता अभिव्यक्ति दिएका छन् । सिंहदरबारको फोहोर अब उठ्दैन भनेर आफूलाई सिंहदरबारले असहयोग गरेको जानकारी गराएका हुन् । त्यति मात्र होइन, भारत र चीनले बनाएको सरकार भनेर ललकारेका छन् । देशको स्वाधीनता र सार्वभौमिकसत्ता बारे मुख खोलेका छन् । उनको समस्या उनलाई सिंहदरबारले नगरेको सहयोगको विश्लेषण हुन्छ । कुनै पनि सरकारी निर्णय कार्यान्वयन गराउने निकाय नेपाल प्रहरीले असहयोग गरेको र आफूले सार्वजनिक सम्पत्ति हडपेर निर्माण गरेको घर भत्काउन नदिएको कुराको पनि विरोध गरिन्छ । असहमति प्रकट गरिन्छ तर उनले जसरी आफूलाई प्रस्तुत गरेका छन् त्यसले काठमाडौँ महानगरपिताको गरिमाको मान मर्दन पो भयो कि ? आलाकाँचोपन प्रदर्शन भनेर एकातिर विश्लेषण गरिएको छ भने अर्काेतर्फ सरकार र नेताविरुद्ध विष बमन पनि सञ्चार माध्यमबाट पोखिएका छन् । समर्थन र विरोधको अतिवादबाट निस्केर वस्तुनिष्ठ विश्लेषण र व्यावहारिक निष्कर्ष निकाल्नुपर्छ ।

वाक् मर्यादा पनि वाक् स्वतन्त्रताकै अभिन्न पक्ष हो । वाक् स्वतन्त्रताको प्रयोगमा वाक् मर्यादाले वाक् स्वच्छन्दतालाई नियोजित गर्दछ । कतै बालेन स्वच्छन्द पो बने कि ? बालेन अकारण आक्रोशित भएका पक्कै होइनन्, उनी समय समयमा निराश पनि हुन्छन् । यसभित्रमा पनि कारणहरू छन् । कति आन्तरिक कारण हुन्छन् कति बाह्य कारण । आन्तरिक कारणमा व्यक्तिको स्वभाव, अनुभवहीनता, राजनीति र समस्यालाई बुझ्ने तरिका, सल्लाहकारको उचित अनुचित परामर्श आदि ।

नेतृत्व भनेको ऊर्जा, अठोट, उद्देश्य, अनुभव र योग्यताको संयोजनबाट तयार हुन्छ । कसैमा जोश हुन्छ, जोशलाई बाटो देखाउने र सही गलत छुट्याउन सहयोग गर्ने अनुभवी सल्लाहकार र विज्ञ टिमको आवश्यकता हुन्छ । बालेनको किचन क्याबिनेटमा यी पक्ष खासै पाइन्न । काम गर्ने हुटहुटी हुनु एउटा कुरा तर काम गर्दा आइपर्ने हरेक समस्यासँग जुध्ने ल्याकत फरक कुरा हो ।

व्यक्तिको जोशलाई कार्यमा परिणत गर्न टिमको खाँचो हुन्छ । टिम फगत टिम निर्माणकै लागि नभएर काम सम्पन्न गर्नका लागि हो । काम गर्ने टिममा सबै क्षेत्र पक्ष र सरोकार सम्बोधन गर्ने जनशक्ति चाहिन्छ । त्यो जनशक्ति छनोटमा पार्टीहरू पनि बारम्बार चुकेको कारण अपेक्षित लाभ देशले लिन सकिरहेको छैन । विज्ञको ज्ञान र क्षमताको उपयोग गर्ने हो । आफ्नो कमजोरी छेक्ने, ढाल बनाउने होइन । कमजोरी छोप्ने हतियार बन्ने बुद्धिजीवी, विज्ञ र सल्लाहकारलाई हतियार बनाउने नेता हाम्रा अभिशाप हुन् ।

विषयविज्ञ, सल्लाहकार र सहयोगीको टिममा आफ्ना हनुमानको भर्ती केन्द्र बनाएका कारण व्यक्तिको असफलता निम्तिएर प्रणालीकै असफलता सिर्जना भएको पाइन्छ । सल्लहाकार र विज्ञले कार्यकारीले गर्ने गलत निर्णयको विरोध गर्ने ल्याकत प्रदर्शन गर्नुपर्छ । हाम्रोमा नियुक्ति दिने मान्छेले जे गरे पनि त्यसलाई पुष्टि गर्न कुतर्क गरेर आफ्नो पद जोगाउने, सेवा र सुविधाको थप्ने नियत पाइन्छ । यस्तो कार्य राष्ट्रका लागि घातक छ । विज्ञ सल्लहाकार जुनसुकै बेला निकालिन सक्ने गरी खराब काम र गलत निर्णयको खिलाफमा बोल्न सक्ने पाइनदार हुनुपर्छ । तर हाम्रो देशमा दुर्लभ हुँदै गएको छ । त्यही परिस्थितिको सिकार बालेन बनेका हुन् भनेर विश्लेषण गर्न सकिन्छ ।

आलोचना सुन्न सक्नु नेतृत्वको विशेष गुण र क्षमता हो । आलोचनाबाट डराउने र भाग्ने प्रवृत्ति पनि हानिकारक छन् । सामान्य मान्छले जे पनि भन्न र बोल्न सक्छन् तर विद्वान्, बौद्धिक र विज्ञले गरेको आलोचनामा गाली मात्रै हुँदैन समस्याको पहिचान, निक्र्याेल र निर्देश पनि रहन्छ । त्यसैले आलोचना सुन्ने बानी अति आवश्यक छ । स्वच्छ आलोचना मर्यादित विमति श्राप होइन, वरदान हो ।

आक्रोश र असन्तुष्टिको दोस्रो कारण बाह्य पनि हो । बालेनका सन्दर्भमा सरकारले सहयोग नगरेको कुरा यदाकदा देखिएको छ । विशेषगरी काठमाडौँभित्र अव्यस्थित बसोबास गरेका सुकुम्बासीहरूलाई हटाउने क्रममा उनले सहयोग नपाएको देखिन्छ । यसमा कतै मानवीय संवेदनशील पक्षले काम गरेको छ कि ? समन्वय र सल्लाहको अभाव पो खड्कियो कि ? परम्परागत रूपमा राजनीति गर्दै आएकाको भोट बङ्ैकमा असर गर्याे कि ?

बालेनले काम गर्न सकेनन् भने बालेनजस्तै गरी आउन चाहने पुस्तालाई समाजले अविश्वास गर्छ । आफूजस्तै अर्काे पुस्ताको भविष्यका लागि पनि बालेनलाई भाग्ने र छलिने छुट छैन । भिड्ने छुट सदैव रहन्छ ।

समस्यालाई हेर्ने दृष्टिकोण र समाधान गर्ने तरिकामा अन्तर पर्याे कि ? यसतर्फ गम्भीर विचार गरेर बालेन्द्रले बोल्नु उचित हुन्छ । केही हप्ताअघि पनि मलाई राजीनामा दिन लगाइँदै छ भनेर स्टाटस राखे । तर पाँच वर्ष उनले नचाहेमा राजीनामा गराउने ठाउँ र निकाय हुन्न । यस्तो वेला उनलाई राजीनामाको दबाब र तनाव दिने को हो ? तथ्यहरू विषयनिष्ठ भएर आउनुपर्छ । उनको स्टाटसको बौद्धिक भ्यालु हुनुपर्छ । बालापन झल्कने अभिव्यक्तिले उनको आफ्नै व्यक्तित्वमा ह्रास ल्याउँछ ।

स्टाटस लेख्नुअघि उनले गर्न खोजेको के हो, अवरोध कसले र कसरी गर्यो भन्नेबारे आम पाठकलाई जानकारी दिइनु पथ्र्यो । उनले गरेका के कति प्रयास गरे, कुन कुन निकाय गुहारे ? बौद्धिक र विज्ञ अनि भूतपूर्व महानगरका प्रमुख उपप्रमुखसँग कति जानकारी लिए दिए ? यावत् विषय प्रसङ्गसहित आफ्ना योजना र लागू गर्न खोजेको निर्णयको फेहरिस्त दिनुपर्छ तब बौद्धिक वर्गले उनको पक्षमा र उनलाई सहयोग नगेरेको विषयमा बोल्छ । जनता पनि मेयरले गर्न खोजेको काम गर्न नपाएकोमा असहयोग गर्नेको विपक्षमा उठ्छन् ।

प्रक्रियामा बोलीदेखि कामसमेत रहनुपर्छ । मेयरलाई अत्याउन सक्छन्, आत्तिनु हुँदैन । मेयर राजनीतिको घामपानीबाट लामो यात्रा तय नगरी आएको कारण छिट्टै हतास र निराश बन्न सक्छन् । आवेग र उत्तेजनामा आउन सक्छन्, अराजक देखिन सक्छन् । कतिपय उमेरजन्य कारण पनि हुन्छन् । यी सबै कुराबाट बचाउन उनीसँग काम गर्ने टिम हुन्छ । त्यो टिम पनि आफूजस्तै भयो भने त्यसले सही दिशा निर्देश गर्न सक्दैन र कमजोरी छताछुल्ल हुन्छ । आफ्ना सहयोगी विज्ञ र सल्लाहकारको टिम फेर्ने स्वतन्त्रता छ । बालेनले काम गर्न सकेनन् भने बालेनजस्तै गरी आउन चाहने पुस्तालाई समाजले अविश्वास गर्छ । आफूजस्तै अर्काे पुस्ताको भविष्यका लागि पनि बालेनलाई भाग्ने र छलिने छुट छैन । भिड्ने छुट सदैव रहन्छ ।

विगत केही समयदेखि बालेनलाई सुरक्षा थ्रेट भएको बुझिन आएको छ । यसलाई सरकारले संवेदनशील भएर लिनुपर्छ र उनको जिउज्यानको सुरक्षा गर्नुपर्छ । मेयर एउटा व्यवस्थापकीय जिम्मेवारी हो । व्यवस्थापन चुनाव जित्नुभन्दा दुरुह काम हो । यसलाई हेक्का राखेर बालेनले आफूलाई सक्रिय बनाउनुपर्छ । अहिले बालेनमा आक्रोश कम, संयम ज्यादा आवश्यक छ ।

लेखक कार्की त्रिभुवन विश्वविद्यालय, कीर्तिपुरमा अनुसन्धानरत छन् ।

  • साझा परिवेश
  • आइतवार, बैशाख ३, २०८० १७:५१

प्रतिक्रिया

तपाइको प्रतिक्रिया दिनुहोस्